կարևոր
6091 դիտում, 4 ամիս առաջ - 2022-02-18 12:39

28 տարի առաջ այս օրն ազատագրվեց Օմարի լեռնանցքը

28 տարի առաջ այս օրն ազատագրվեց Օմարի լեռնանցքը

Օմարի լեռնանցքի վերահսկողության համար ճակատամարտը սկսվեց 1993 թվականի վերջին ադրբեջանական բանակի կողմից, երբ նրանք սկսեցին լայնածավալ գործողություններ: Ադրբեջանական կողմը զորահավաք է անց կացնում, նաև հրավիրում է արտերկրյա վարձկանների և խորհրդականների:

1993 թվականի աշնանը Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ռովշան Ջավադովը Աֆղանստան կատարած այցից հետո, Աֆղանստանի վարչապետ Գուլբեդդին Հեքմաթյարի համաձայնություն ձեռք բերեց, որից հետո Բաքու ժամանեց 1000-2500 աֆղան մոջահեդ: Նաև ադրբեջանական կողմը վետերաններ հավաքագրեց ԱՊՀ երկրներից: 1993 թվականի վերջին Թուրքիայի հետ համաձայնություն ձեռք բերվեց 150 ռազմական փարձագետի վերադարձի մասին, որոնք տեղահանվել էին Էլչիբեյի ռեժիմի տապալման ժամանակ: Հաղորդվում է նաև Ռուսաստանից ուղարկված 200 ռազմական խորհրդատուի մասին, նաև տեղեկություններ կան, որ ամերիկացի խորհրդատուներ ևս ժամանել են Ադրբեջան:

Պայքարը ծավալվեց ամայի տարածքներում, որոնք լքվել էին խաղաղ բնակչության կողմից: Ռազմական գործողությունները ընթանում էին ծովի մակարդակից 2500 - 3500 մ բարձրության վրա ցուրտ ձմռան պայմաններում (ցածր ջերմաստիճան, ձյան խորը ծածկույթ, սառցակալած ճանապարհներ, ուժեղ քամի, տեղանքի լեռնային ռելևֆ): 

Ադրբեջանցիների գրոհը ճակատի հյուսիսային կողմից սկսվեց 1994 թվականի հունվարին: Սկզբում դիմադրեցին հայկական Վանաձորի անվարժ դիվիզիայի զինակոչիկները: Հարվածի արդյունքում հայկական զինված սորաբաժանումը չի կարողանում դիմադրություն ցույց տալ: Հունվարի 24-ին Չարփլի ավանի մոտ ադրբեջանցիները շրջափակման մեջ վերցրին և գրեթե ամբողջովին ոչնչացրին հայկական գումարտակը:

Փետրվարի սկզբին ադրբեջանական զորքերը ընդհուպ մոտեցան Քարվաճառ քաղաքին: Միաժամանակ նրանք լուրջ կտրվել էին Մռավի լեռնաշղթայից այն կողմ մնացած իրենց թիկունքային դիրքերից, մինչդեռ հայկական կողմը լրացուցիչ զորքեր էր ուղարկել Արցախ: Փետրվարի 12-ին հայկական զորքերը սաստիկ ձյան պայմաններում հակահարված են հասցնում ադրբեջանական բանակին: Ադրբեջանցիները խուճապի մեջ են հայտնվում և նահանջում, կազմալուծման արդյունքում շատերը սառչեցին, կամ անհետ կորան:

1994թ. փետրվարի 17-ին սկսվեց Օմարի լեռնանցքի գրոհը: Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանումները, վնասազերծելով թշնամու կրակակետերը, Չիչագլու, Բաշիրսաղ, Յանշաղ և այլ գյուղերում հնարավորություն ստեղծեցին աջ և ձախ թևերից զարգացնելու գրոհները:

Փետրվարի 18-ին ադրբեջանական զորքերը Օմարի լեռնանցքով դիմում են փախուստի: Ադրբեջանական բանակի երկու բրիգադ ընկնում է շրջափակման մեջ և փորձում փախչել նեղ լեռնանցքի միջով, սակայն հայտնվեցին հայկական «Գրադ» կայանի կրակի տակ: Ադրբեջանցիների կորուստները զգալի էին. հավանական է, որ գնդակոծության հետևանքով ոչնչացվել է 1500 ադրբեջանցի զինվոր: Օպերատիվ ուղղությունների հրամանատարներից էին Արցախի հերոսներ Արշավիր Ղարամյանը (Բարսեղի շենի լեռան (2298.3 մ) ուղղություն) և Պետրոս Ղևոնդյանը (2008 մ նիշով անանուն բարձունքի ուղղություն)։

Օմարի լեռնանցքի մարտական գործողությունների հետևանքով ադրբեջանական կողմը տվեց 4 հազար զոհ, իսկ հայկական կողմը 2 հազար զոհ: Այս մարտերում ադրբեջանական կողմի կորուստների մասին տեղեկությունները Ադրբեջանում համարվում են գաղտնի: